- Katılım
- 27 Aralık 2008
- Mesajlar
- 432,578
- Reaksiyon puanı
- 0
- Puanları
- 0
Zoraki uyma paradigması, ilk bilişsel çelişki deneylerinin
temel paradigmasıdır. Bu tür deneylerde denek, inançlarına aykırı bir davranış
yapma durumuna sokulmakta ve daha sonra tutum veya motivasyonlarını bu
davranışla bağdaşacak şekilde değiştirmektedir. Bu çalışmalarda, çelişkiyi
giderme (azaltma veya indirgeme) süreci, davranış sonrasında yer alır ve
çelişkiyi ortadan kaldırma çabası, tek bir davranışa dayanmaktadır.Daha
sonraki bazı çalışmalarda, deneklerin tutumları veya motivasyonlarıyla çelişen
bir yerine iki davranış öngörülmüş ve bu düzenek, 'ikili zoraki uyma' olarak
nitelendirilmiştir. Örneğin T tutumuna sahip bir denek, bu tutumla uyuşan (+)
veya uyuşmayan (-) A ve B davranışlarını yapmış olabilir. Bilişsel çelişkinin
söz konusu olabilmesi için bunlardan bir tekinin, sözgelimi A davranışının,
deneğin T tutum veya motivasyonuyla çelişkili olması yeterlidir.Buna ek
olarak B davranışını alalım. B için iki ilişki dikkate alınmalıdır, B'nin hem A,
hem de T ile ilişkisi. Nötr ilişkiler dikkate alınmazsa, iki davranış aralarında
uyuşabilir ve bu durumda her ikisi de T ile çelişkilidirler (A ile B aralarında
+ ilişkili, T ile - ilişkili)
eneycinin isteği üzerine hoş olmayan bir
iş yapmak (A) ve sonra bu işin hoş olduğu yönünde görüş belirtmek (B). Diğer
durumda B davranışı A ile çelişkili olup T ile uyuşabilir (T ile B aralarında +
ilişkili, A ile - ilişkili): A'yı yapmakla birlikte, bunun hoş olmadığı yönünde
görüş belirtmek (B).Bu tür deney düzeneklerinde, ikili zoraki uyma
durumu söz konusudur ve bu deney koşulları, bilişsel çelişki teorisinin radikal
versiyonlarının revizyonu bakımından önemli sonuçlar vermektedir. Nitekim bu
çerçevede yapılan bir çalışmada (Joule, 1993), deneklerin çelişkisinin L koşulda
daha büyük, II. koşulda ise daha az olacağı öngörülmekle birlikte, sonuçlar aksi
yönde çıkmıştır. Buna göre çelişki oranının saptanmasında I. koşulda A ile T
ilişkisinin, II. koşulda ise B ile T ilişkisinin dikkate alınmaması
gerekmektedir.Girandola da (1996, 1997), Festinger ve Carlsmith'in ünlü
araştırmasının repliğini yaparak bu araştırmayı çelişki yaratan iki davranışla
tekrarlamış ve tutumlarına aykırı iki davranış yapanların, bir davranış
yapanlara kıyasla, daha az çelişki yaşadıklarını saptamıştır. (Kaynak: Beauvois,
Joule & Monteil, 1993).
Sosyal Kuralların Psikolojisi (Muzaffer Şerif)Diyabetik Hastada Psikolojik SorunlarPsikolojik Cilk HastalıklarıYaratıcılıkYapısalcılıkSürrealist YaklaşımPragmatik YaklaşımKişisel Modernlik Yaklaşımlarıİşlevselcilikİnşacı YaklaşımFenomenolojik YaklaşımDiferansiyel YaklaşımPsikodinamik YaklaşımDavranışçı YaklaşımBiyolojik YaklaşımBilişsel Öğrenme YaklaşımıVroom'un Beklenti TeorisiTutkulu Aşk TeorisiSosyal Karşılaştırma TeorisiSkript Teorisi
temel paradigmasıdır. Bu tür deneylerde denek, inançlarına aykırı bir davranış
yapma durumuna sokulmakta ve daha sonra tutum veya motivasyonlarını bu
davranışla bağdaşacak şekilde değiştirmektedir. Bu çalışmalarda, çelişkiyi
giderme (azaltma veya indirgeme) süreci, davranış sonrasında yer alır ve
çelişkiyi ortadan kaldırma çabası, tek bir davranışa dayanmaktadır.Daha
sonraki bazı çalışmalarda, deneklerin tutumları veya motivasyonlarıyla çelişen
bir yerine iki davranış öngörülmüş ve bu düzenek, 'ikili zoraki uyma' olarak
nitelendirilmiştir. Örneğin T tutumuna sahip bir denek, bu tutumla uyuşan (+)
veya uyuşmayan (-) A ve B davranışlarını yapmış olabilir. Bilişsel çelişkinin
söz konusu olabilmesi için bunlardan bir tekinin, sözgelimi A davranışının,
deneğin T tutum veya motivasyonuyla çelişkili olması yeterlidir.Buna ek
olarak B davranışını alalım. B için iki ilişki dikkate alınmalıdır, B'nin hem A,
hem de T ile ilişkisi. Nötr ilişkiler dikkate alınmazsa, iki davranış aralarında
uyuşabilir ve bu durumda her ikisi de T ile çelişkilidirler (A ile B aralarında
+ ilişkili, T ile - ilişkili)
iş yapmak (A) ve sonra bu işin hoş olduğu yönünde görüş belirtmek (B). Diğer
durumda B davranışı A ile çelişkili olup T ile uyuşabilir (T ile B aralarında +
ilişkili, A ile - ilişkili): A'yı yapmakla birlikte, bunun hoş olmadığı yönünde
görüş belirtmek (B).Bu tür deney düzeneklerinde, ikili zoraki uyma
durumu söz konusudur ve bu deney koşulları, bilişsel çelişki teorisinin radikal
versiyonlarının revizyonu bakımından önemli sonuçlar vermektedir. Nitekim bu
çerçevede yapılan bir çalışmada (Joule, 1993), deneklerin çelişkisinin L koşulda
daha büyük, II. koşulda ise daha az olacağı öngörülmekle birlikte, sonuçlar aksi
yönde çıkmıştır. Buna göre çelişki oranının saptanmasında I. koşulda A ile T
ilişkisinin, II. koşulda ise B ile T ilişkisinin dikkate alınmaması
gerekmektedir.Girandola da (1996, 1997), Festinger ve Carlsmith'in ünlü
araştırmasının repliğini yaparak bu araştırmayı çelişki yaratan iki davranışla
tekrarlamış ve tutumlarına aykırı iki davranış yapanların, bir davranış
yapanlara kıyasla, daha az çelişki yaşadıklarını saptamıştır. (Kaynak: Beauvois,
Joule & Monteil, 1993).
Sosyal Kuralların Psikolojisi (Muzaffer Şerif)Diyabetik Hastada Psikolojik SorunlarPsikolojik Cilk HastalıklarıYaratıcılıkYapısalcılıkSürrealist YaklaşımPragmatik YaklaşımKişisel Modernlik Yaklaşımlarıİşlevselcilikİnşacı YaklaşımFenomenolojik YaklaşımDiferansiyel YaklaşımPsikodinamik YaklaşımDavranışçı YaklaşımBiyolojik YaklaşımBilişsel Öğrenme YaklaşımıVroom'un Beklenti TeorisiTutkulu Aşk TeorisiSosyal Karşılaştırma TeorisiSkript Teorisi