- Katılım
- 27 Aralık 2008
- Mesajlar
- 432,578
- Reaksiyon puanı
- 0
- Puanları
- 0
Bu
taşın bizdeki adı vezir (bakan gibi bir şey) olduğu için bu hareketlilik normal
görülebilir ama Batı ülkelerinin bu taşa kraliçe anlamında 'queen' adını
verdiklerini düşünürseniz ortaya tuhaf bir durum çıkar. Hele satrancın tarihinin
7. yüzyıldan öncesine gittiği göz önüne alınırsa, o zamanlar daima ordularının
başında savaşa giden krallara, şahlara satrançta niçin böyle pasif bir rol
verilmiştir, anlaşılmaz. Satrancın ilk olarak 6. yüzyıl içinde Hindular
tarafından oynanmaya başlanıldığı, daha doğrusu Hinduların 'chaturunga'
(şaturanga) isimli oyunundan geliştiği ileri sürülüyor. 'Chaturunga' sözcüğü
Sanskritce'de 'dört kol', 'dört kollu ordu' veya 'dört silah' anlamına
gelmektedir. O zamanki Hint ordusu dört bölümden oluşuyordu. Filler,
savaş arabaları, süvariler ve piyade. Bugün bu dört kola, fil, kale, at ve piyon
diyoruz. Avrupa savaşlarında fil kullanılmadığı için bu taşa piskopos (bishop)
adı verilmiştir. Bizdeki at Arapçada süvari, Avrupa'da ise şövalye olarak
adlandırılmıştır. Yani medeniyetler satranç terimlerinde kendilerine göre bazı
değişiklikler yapmışlardır. Şaturanga Hindistan'dan önce İran'a geçti ve
geçerken ismi 'şatrang' oldu. Arap orduları onu 1000 yıl kadar önce,
fethettikleri İspanya üzerinden Avrupa'ya getirdiler. Araplar oyuna 'şatranj'
veya 'al-şah-mat' (şah ölü) ismini verdiler. Ancak şah oyunda hiçbir zaman
ölmez, diğer taşlar gibi oyun tahtasının dışına çıkartılamaz. Vatanı olan
karelerde kımıldayamaz hale gelince esir düşer. Satranç ismi Türkçeye Arapçadan
girmiştir. İlk oynanış şeklinde bugünkü hareket kabiliyetindeki bir
vezir veya kraliçe yoktu. Gerçi şahın yanında Araplar tarafından akıllı adam
diye isimlendirilen bir taş vardı ama hareket imkanı çok kısıtlıydı. Sadece bir
kere o da çapraz olmak koşuluyla ilerleyebiliyordu. Asırdan aşıra,
ülkeden ülkeye satranç oyunu gittikçe gelişti ve bazı değişikliklere uğradı.
Avrupa'ya ulaştığında vezirin ismi kraliçe oldu ama hareket imkanı hala
kısıtlıydı. Bununla belki o yıllarda Avrupa'da yaşayan güçlü kraliçelerin,
krallarının daima yanında olup onları kollamaları şeklinde sosyal bir bağlantı
kurulabilir. Bu şekli ile satranç oyunu çok yavaş oynanabildiğinden
oyunu süratlendirmek için kraliçe (vezir) ve filin güçleri, yani hareket
imkanları arttırıldı, etkinlik sahaları genişletildi. Bir başka kural
değişikliği ile satranç tahtasının karşı kenarına varabilen bir piyonun kraliçe
(vezir) olabilmesi imkanı tanındı. Bu, çok çağdaş ve demokratik bir
değişimdi. Taşların en güçsüzü ve alçak gönüllüsü piyade, işlerinde sebat eder
ve başarı ile ilerlerse en güçlü taş olabiliyor, hatta karşı tarafın şahını mat
ederek en son sözü söyleyebiliyordu. Avrupa'da gün geçtikçe gelişen demokrasi,
yıkılan krallıklar satranca da yansıyordu. Şah artık örneği çok az kalmış,
güçsüz monarşik hükümdarlar gibi köşesinden pek çıkamıyordu. Gerçeği
oyunda iken ikinci bir kraliçenin ortaya çıkması ise başlangıçta oyuncuların
kafasını karıştırdı ama hangi şah bir yerine iki kraliçesinin olmasını istemez
ki!
Ü-V-Y-ZŞ-T-USP-RN-O-ÖMJ-K-LH-I-İGE-FC-Ç-DBAY-ZU-Ü-VŞ-TSP-RO-ÖN
taşın bizdeki adı vezir (bakan gibi bir şey) olduğu için bu hareketlilik normal
görülebilir ama Batı ülkelerinin bu taşa kraliçe anlamında 'queen' adını
verdiklerini düşünürseniz ortaya tuhaf bir durum çıkar. Hele satrancın tarihinin
7. yüzyıldan öncesine gittiği göz önüne alınırsa, o zamanlar daima ordularının
başında savaşa giden krallara, şahlara satrançta niçin böyle pasif bir rol
verilmiştir, anlaşılmaz. Satrancın ilk olarak 6. yüzyıl içinde Hindular
tarafından oynanmaya başlanıldığı, daha doğrusu Hinduların 'chaturunga'
(şaturanga) isimli oyunundan geliştiği ileri sürülüyor. 'Chaturunga' sözcüğü
Sanskritce'de 'dört kol', 'dört kollu ordu' veya 'dört silah' anlamına
gelmektedir. O zamanki Hint ordusu dört bölümden oluşuyordu. Filler,
savaş arabaları, süvariler ve piyade. Bugün bu dört kola, fil, kale, at ve piyon
diyoruz. Avrupa savaşlarında fil kullanılmadığı için bu taşa piskopos (bishop)
adı verilmiştir. Bizdeki at Arapçada süvari, Avrupa'da ise şövalye olarak
adlandırılmıştır. Yani medeniyetler satranç terimlerinde kendilerine göre bazı
değişiklikler yapmışlardır. Şaturanga Hindistan'dan önce İran'a geçti ve
geçerken ismi 'şatrang' oldu. Arap orduları onu 1000 yıl kadar önce,
fethettikleri İspanya üzerinden Avrupa'ya getirdiler. Araplar oyuna 'şatranj'
veya 'al-şah-mat' (şah ölü) ismini verdiler. Ancak şah oyunda hiçbir zaman
ölmez, diğer taşlar gibi oyun tahtasının dışına çıkartılamaz. Vatanı olan
karelerde kımıldayamaz hale gelince esir düşer. Satranç ismi Türkçeye Arapçadan
girmiştir. İlk oynanış şeklinde bugünkü hareket kabiliyetindeki bir
vezir veya kraliçe yoktu. Gerçi şahın yanında Araplar tarafından akıllı adam
diye isimlendirilen bir taş vardı ama hareket imkanı çok kısıtlıydı. Sadece bir
kere o da çapraz olmak koşuluyla ilerleyebiliyordu. Asırdan aşıra,
ülkeden ülkeye satranç oyunu gittikçe gelişti ve bazı değişikliklere uğradı.
Avrupa'ya ulaştığında vezirin ismi kraliçe oldu ama hareket imkanı hala
kısıtlıydı. Bununla belki o yıllarda Avrupa'da yaşayan güçlü kraliçelerin,
krallarının daima yanında olup onları kollamaları şeklinde sosyal bir bağlantı
kurulabilir. Bu şekli ile satranç oyunu çok yavaş oynanabildiğinden
oyunu süratlendirmek için kraliçe (vezir) ve filin güçleri, yani hareket
imkanları arttırıldı, etkinlik sahaları genişletildi. Bir başka kural
değişikliği ile satranç tahtasının karşı kenarına varabilen bir piyonun kraliçe
(vezir) olabilmesi imkanı tanındı. Bu, çok çağdaş ve demokratik bir
değişimdi. Taşların en güçsüzü ve alçak gönüllüsü piyade, işlerinde sebat eder
ve başarı ile ilerlerse en güçlü taş olabiliyor, hatta karşı tarafın şahını mat
ederek en son sözü söyleyebiliyordu. Avrupa'da gün geçtikçe gelişen demokrasi,
yıkılan krallıklar satranca da yansıyordu. Şah artık örneği çok az kalmış,
güçsüz monarşik hükümdarlar gibi köşesinden pek çıkamıyordu. Gerçeği
oyunda iken ikinci bir kraliçenin ortaya çıkması ise başlangıçta oyuncuların
kafasını karıştırdı ama hangi şah bir yerine iki kraliçesinin olmasını istemez
ki!
Ü-V-Y-ZŞ-T-USP-RN-O-ÖMJ-K-LH-I-İGE-FC-Ç-DBAY-ZU-Ü-VŞ-TSP-RO-ÖN