- Katılım
- 27 Aralık 2008
- Mesajlar
- 432,578
- Reaksiyon puanı
- 0
- Puanları
- 0
Örneğin, özetle 'Heinz'ın karısı hastadır; tedavi için
gerekli ilacı almaya yeterli parası da yoktur ve ilacı fahiş fiyatla satan
eczacı da indirim yapmamaktadır. Heinz, karısının hayatını kurtarmak için
eczacının laboratuvarına girer ve karısına gerekli ilacı çalar'. Görüşülen
kişilere Heinz'ın haklı olup olmadığını, nedenleriyle birlikte açıklamaları
istenir.Veya 14 yaşında bir genç olan Joe, bir kampa katılmayı
istemektedir; babası ona bizzat kendisi para biriktirdiği takdirde izin
vereceğine dair söz vermiş ve Joe da gazete dağıtımında çalışarak gerekli parayı
biriktirmiştir. Fakat kamp öncesi babası fikrini değiştirmiş ve arkadaşlarının
düzenlediği bir balık avı partisine katılmaya karar vermiştir; ancak para
sıkıntısı vardır ve oğlundan kamp parasını ister. Kamptan vazgeçmek istemeyen
Joe babasının isteğini reddetmeyi düşünmektedir'.Kişilere Joe'nun
babasına parayı vermesinin gerekli olup olmadığı, babanın vaadini yerine
getirmesinin zorunlu olup olmadığı gibi sorular sorulur. Cevaplar 6 aşamalı
karmaşık bir moral gelişim sistemine göre değerlendirilir.Özetle birinci
aşamada, davranışları sonuçlarına (ödül ve ceza) ve otoriteye itaata göre
yargılama anlayışı (heteronom ahlak anlayışı); ikinci aşamada kişinin
ihtiyaçlarını, çıkarını esas alan, diğeriyle ilişkileri sadece alışveriş
mantığıyla yürüten ve karşılıklı takasla sınırlandıran ('Ben sana, sen bana')
(bireysele! ve araçsal ahlak anlayışı); üçüncü aşamada aile ve benzeri aidiyet
grupları çerçevesindeki kişiler arası ilişkilere odaklasan, diğerlerini memnun
etmeyi hedefleyen ve yaygın normlara uymayı yücelten (kişilerarası normatif
ahlak anlayışı); dördüncü aşamada toplumun genel işleyişini dikkate alan,
yerleşik kuralları ve mevcut düzeni koruyucu ve destekleyici, görev odaklı
(sosyal sistem odaklı ahlak anlayışı); beşinci aşamada sosyal çevreyi, toplum
menfaati, insan haysiyeti ve saygınlığı gibi genel ilkelere göre yargılayan
(insan haklan ve kamu çıkarına odaklı ahlak anlayışı) ve çok az sayıda kişinin
ulaştığı altıncı aşamada, sosyal düzenin kurallarından az çok bağımsız olan,
vicdanın sesi olarak ifade edilen, genel soyut etik ilkelere dayanan ve
evrensellik içeren bir ahlak anlayışı söz konusudur.Kohlberg'in felsefi
temelinde Rawls'ın prosedüral adalet anlayışının bulunduğu söylenebilir. Zira
ahlak anlayışını, sosyal norm ve kurallara pasif bir şekilde itaat etmeyi ve
geleneklere eleştirisiz saygı göstermeyi, vazeden töresel/uzlaşımsal bir moral
anlayışdan farklı olarak, her yerde aynı olan bir rasyonellik üstüne
kurmaktadır. Ona göre moral, evrenseldir, toplumlardaki uzlaşmaları
(konvansiyon) aşar, kişinin çiğnenemez haklarına gönderir.Gerçekten
doğru olan bir moral yargı, kişilerin birbiriyle çıkar ilişkileri dışında veya
birbirini bilmeksizin vardıkları bir yargıdır, daha somut bir deyişle
birbirlerinin yaşını, cinsiyetini, sosyal veya ekonomik statüsünü dikkate
almadan oluşturdukları yargıdır. Bu perspektif, Aydınlanma felsefesine uzanan
bireyselci bir moral anlayışın perspektifidir. Çünkü bireysel hakların, sosyal
gereklere, normlara veya uzlaşmalara kıyasla öncelikli olduğu görüşünü taşımakta
ve sosyal aidiyetlerinden sıyrılmış özerk bir birey kurgusuna
dayanmaktadır.Tostain (1999), Kohlberg Teorisi ve benzeri ahlak
teorilerinde, insanların içinde hareket ettikleri somut durumları dikkate alarak
niçin bu durumlarda şu ya da bu davranışın ortaya çıktığım açıklayacak; ahlak
gelişiminde evrenselcilik-görecelikcilik (ya da kültüralizm) karşıtlığını aşmayı
sağlayacak; insanların ahlaki gereklere uyma veya uymamasında eğitim pratikleri,
iktidar biçimleri ve sosyal normların ortaklaşa etkilerini gösterecek
psiko-sosyal bir bakış açısının eksik olduğunu öne sürmüştür (Vandenplas-
Holper, 1999).
Sosyal Kuralların Psikolojisi (Muzaffer Şerif)Diyabetik Hastada Psikolojik SorunlarPsikolojik Cilk HastalıklarıYaratıcılıkYapısalcılıkSürrealist YaklaşımPragmatik YaklaşımKişisel Modernlik Yaklaşımlarıİşlevselcilikİnşacı YaklaşımFenomenolojik YaklaşımDiferansiyel YaklaşımPsikodinamik YaklaşımDavranışçı YaklaşımBiyolojik YaklaşımBilişsel Öğrenme YaklaşımıVroom'un Beklenti TeorisiTutkulu Aşk TeorisiSosyal Karşılaştırma TeorisiSkript Teorisi
gerekli ilacı almaya yeterli parası da yoktur ve ilacı fahiş fiyatla satan
eczacı da indirim yapmamaktadır. Heinz, karısının hayatını kurtarmak için
eczacının laboratuvarına girer ve karısına gerekli ilacı çalar'. Görüşülen
kişilere Heinz'ın haklı olup olmadığını, nedenleriyle birlikte açıklamaları
istenir.Veya 14 yaşında bir genç olan Joe, bir kampa katılmayı
istemektedir; babası ona bizzat kendisi para biriktirdiği takdirde izin
vereceğine dair söz vermiş ve Joe da gazete dağıtımında çalışarak gerekli parayı
biriktirmiştir. Fakat kamp öncesi babası fikrini değiştirmiş ve arkadaşlarının
düzenlediği bir balık avı partisine katılmaya karar vermiştir; ancak para
sıkıntısı vardır ve oğlundan kamp parasını ister. Kamptan vazgeçmek istemeyen
Joe babasının isteğini reddetmeyi düşünmektedir'.Kişilere Joe'nun
babasına parayı vermesinin gerekli olup olmadığı, babanın vaadini yerine
getirmesinin zorunlu olup olmadığı gibi sorular sorulur. Cevaplar 6 aşamalı
karmaşık bir moral gelişim sistemine göre değerlendirilir.Özetle birinci
aşamada, davranışları sonuçlarına (ödül ve ceza) ve otoriteye itaata göre
yargılama anlayışı (heteronom ahlak anlayışı); ikinci aşamada kişinin
ihtiyaçlarını, çıkarını esas alan, diğeriyle ilişkileri sadece alışveriş
mantığıyla yürüten ve karşılıklı takasla sınırlandıran ('Ben sana, sen bana')
(bireysele! ve araçsal ahlak anlayışı); üçüncü aşamada aile ve benzeri aidiyet
grupları çerçevesindeki kişiler arası ilişkilere odaklasan, diğerlerini memnun
etmeyi hedefleyen ve yaygın normlara uymayı yücelten (kişilerarası normatif
ahlak anlayışı); dördüncü aşamada toplumun genel işleyişini dikkate alan,
yerleşik kuralları ve mevcut düzeni koruyucu ve destekleyici, görev odaklı
(sosyal sistem odaklı ahlak anlayışı); beşinci aşamada sosyal çevreyi, toplum
menfaati, insan haysiyeti ve saygınlığı gibi genel ilkelere göre yargılayan
(insan haklan ve kamu çıkarına odaklı ahlak anlayışı) ve çok az sayıda kişinin
ulaştığı altıncı aşamada, sosyal düzenin kurallarından az çok bağımsız olan,
vicdanın sesi olarak ifade edilen, genel soyut etik ilkelere dayanan ve
evrensellik içeren bir ahlak anlayışı söz konusudur.Kohlberg'in felsefi
temelinde Rawls'ın prosedüral adalet anlayışının bulunduğu söylenebilir. Zira
ahlak anlayışını, sosyal norm ve kurallara pasif bir şekilde itaat etmeyi ve
geleneklere eleştirisiz saygı göstermeyi, vazeden töresel/uzlaşımsal bir moral
anlayışdan farklı olarak, her yerde aynı olan bir rasyonellik üstüne
kurmaktadır. Ona göre moral, evrenseldir, toplumlardaki uzlaşmaları
(konvansiyon) aşar, kişinin çiğnenemez haklarına gönderir.Gerçekten
doğru olan bir moral yargı, kişilerin birbiriyle çıkar ilişkileri dışında veya
birbirini bilmeksizin vardıkları bir yargıdır, daha somut bir deyişle
birbirlerinin yaşını, cinsiyetini, sosyal veya ekonomik statüsünü dikkate
almadan oluşturdukları yargıdır. Bu perspektif, Aydınlanma felsefesine uzanan
bireyselci bir moral anlayışın perspektifidir. Çünkü bireysel hakların, sosyal
gereklere, normlara veya uzlaşmalara kıyasla öncelikli olduğu görüşünü taşımakta
ve sosyal aidiyetlerinden sıyrılmış özerk bir birey kurgusuna
dayanmaktadır.Tostain (1999), Kohlberg Teorisi ve benzeri ahlak
teorilerinde, insanların içinde hareket ettikleri somut durumları dikkate alarak
niçin bu durumlarda şu ya da bu davranışın ortaya çıktığım açıklayacak; ahlak
gelişiminde evrenselcilik-görecelikcilik (ya da kültüralizm) karşıtlığını aşmayı
sağlayacak; insanların ahlaki gereklere uyma veya uymamasında eğitim pratikleri,
iktidar biçimleri ve sosyal normların ortaklaşa etkilerini gösterecek
psiko-sosyal bir bakış açısının eksik olduğunu öne sürmüştür (Vandenplas-
Holper, 1999).
Sosyal Kuralların Psikolojisi (Muzaffer Şerif)Diyabetik Hastada Psikolojik SorunlarPsikolojik Cilk HastalıklarıYaratıcılıkYapısalcılıkSürrealist YaklaşımPragmatik YaklaşımKişisel Modernlik Yaklaşımlarıİşlevselcilikİnşacı YaklaşımFenomenolojik YaklaşımDiferansiyel YaklaşımPsikodinamik YaklaşımDavranışçı YaklaşımBiyolojik YaklaşımBilişsel Öğrenme YaklaşımıVroom'un Beklenti TeorisiTutkulu Aşk TeorisiSosyal Karşılaştırma TeorisiSkript Teorisi