- Katılım
- 27 Aralık 2008
- Mesajlar
- 432,578
- Reaksiyon puanı
- 0
- Puanları
- 0
kökünde bulunan goth kelimesi, akımın goth kavmi tarafından yaratıldığı/taşındığına refere etmez. [buraya dipnot 1] çıkışı dönemin uygar tabir edebileceğimiz avrupa kültürlerinindir. [buraya dipnot 2]
sanat tarihi kronolojisinde üslup, hristiyanlık temelli akımlar dahilinde incelenir. bu akımlar, roma döneminin sona ermesi, hristiyanlığın yaygınlaşmasıyla başlayan hristiyanlık sonrası, romanesk, gotik, rönesans, manierizm vs. diye devam eder. görüldüğü üzre gotik, romaneskten hemen sonra gelir. gotik-rönesans geçişinin tersi olarak, romanesk-gotik geçişi bir devam ve ilerletmedir o halde bakalım romaneskin hazırladığı gotik felsefesi ne anlatıyor:
roma dönemi dediğimiz şey pagandır. hristiyanlık sonrası dönem, paganlıktan isa'ya alışma dönemidir. romanesk ise, kilisenin dinin ne kadar büyük bir güç olduğunu, ve sanatın siyaset için nasıl da rahat kullanılabileceğinin anlaşıldığı dönemdir. gotikte bu anlayış tavan yapar. gotiğin ana yaklaşımı, skolastik düşünce dediğimiz, incil'de yer alan kelimelerden başka kelimenin insanlara öğretilmeyeceği bir politikadır.
mimarisini inceleyelim :
-en önemli kural, binalar yüksektir. çünkü insan, kendini bir binada ölçeklendirirken iki şeyi kullanır, bina yüksekliği ve kat yüksekliği. aynı kuralı takiben, kat yükseklikleri de fazladır . içeride durursunuz ve kendinizi küçük hissedersiniz. çünkü din sizden üstündür. [aynı psikolojik oyunu sonradan başka bir dinamikle birlikte kullanacak olan başka bir akım için ]
-yükseklik vurgusunu arttırmak için, binaları yatayda çok uzatmazlar, parçalı yapı inşa edilecekse parçalar birleşik olur. cephede taşıyıcı olmayan yalancı strüktürler vardır [sonradan kime ilham vereceğini görmek için ].
-uçları sivri çan kuleleri vardır. sivrilen uç, daha da yükselen bir etki yaratır. sivri ucun gösterdiği gökyüzü, aynı kubbelerdeki gibi, hristiyan lord'un ikamet ettiği yeri işaret eder: there dwells our pentakrator lord. kubbe formlarında da aynı sembol vardır. kubbe şeklini aşağıdan tamamlarsak, bir küre elde ederiz. bu dünya'dır. dünya'nın üst kısmı gök, alt kısmı da yer olacaktır. kilisenin üzerine koyulan kubbe, gökselliği vurgular. göksellik insanlığın başlangıcından beri kutsallıktır, hristiyanlar da bu güzel simgeyi alıp gökyüzüne kendi tanrılarını oturtmaktan başka bir şey yapmamışlardır.
-dini yapılara ağırlık verildiğini söylememe gerek yok sanırım. konut yapılmıyor muydu, yapılıyordu. ama kaliteli taş ustaları asla kilise, katedral veya devlet binası dışında çalışmazdı. mevcut gotik konutlarda çok az süslemeye rastlanır.
-gotik felsefesine göre, gerçek sadece tanrı'nın kendisinde aranmalıdır, çünkü gerçekliğinden emin olabildiğimiz tek şey odur. bu nedenle, doğa veya pozitif bilimler hiçbir gotik dönem insanının ilgisini çekmez. bunu binalarda görürüz, peyzaj denen bir kavram gotik mimaride yer almaz.
-başka bir simge plan kompozisyonlarında görülür, gotikte üç nefli haç planlar vardır. haç artık metafor olmaktan çıkmış bir şekil olduğu için anlatmaya gerek yok sanırım. en azından hristiyanlık için. bir tek ayrıntı eklenebilir, haçı oluşturan bir yatay ve bir dikey çizginin kesiştiği yere heart of the christ denir. kubbe ve cemaatin toplanma yeri, isa'nın kalbinin olduğu yerde olur.
-ışık oyunlarına çok yer verilir. gotik mimarinin en tipik unsurlarında bir başkası da vitraylı gül pencerelerdir. ışık tanrısaldır ve kutsaldır, ama aşırı aydınlık insan için fazladır. bilginin kısıtlı olabileceği gibi, ışık da ancak kısıtlıdır ve dolaylı yollardan gelebilir insana bu yüzden gotik katedraller devasa pencelerle, ama aynı zamanda ışığı kıran renkli camlarla doludur.
-pointed arc dediğimiz mimari biçim, tamamen yükseklik sevdasının teknik bir sonucudur. yuvarlak kemerler, aynı açıklıkta o yüksekliğe erişemezler.
-süslemelerin en önemli parçasını heykeller oluşturur. gotik dönem plastik sanatlarında göze çarpan en belirgin tarz gargoyle'lardır. [gerekmiyor ama buraya da dipnot 3]. incil'deki korkunç yaratıklar cisimleştirilir ve fonksiyonel bir şekilde insanların tepelerine koyulur. diğer heykel türlerinin çoğunu ise ikonalar oluşturur, ikonalara bakarsak ne kadar basık oldukları göze çarpar. ezilmişlik duygusu diyerek kısa keselim.
-payandalar özellikle abartılmış mimari unsurlar olarak öne çıkar . aslında, notre dame örneğine bakarsak, bu kadar sık payanda yapılmasına statik anlamda ihtiyaç olmadığı görülebilir. ama bu payandaların psikolojik bir mesajı vardır: o kadar yüksek ve devasa bir bina, stratejik yerleştirilmiş payandalara dayanmış, onlar sayesinde ayakta duruyormuş gibi görünmektedir. aynı hissi insanlara da yerleştirir: kilise sayesinde ayakta durabiliyorsunuz, hasta ve güçsüzsünüz, biz sizin koltuk değnekleriniziz.
uzatmayalım, örnekler verelim toparlayalım: notre dame de paris, chartres, amiens, laon, bourges, köln, lincoln, reims güzel gotik katedrallerimizdendir.
---
ne öğrendik?
gotik mistik bir akımımızmış. insanları bilgiden ve şuurdan uzaklaştırmak için kullanılırmış. heybet ve insan algısını şaşırtacak, muğlaklaştıracak detaylar mühimmiş.
---
[dipnot 1] gothlar, sonradan daha yaygın olarak bildiğimiz vizigot ve ostrogot olarak ikiye ayrılan bir cermen kavmidir. tam olarak cermen demek o dönemde çok yanlış olur, norse'larla da köken olarak bağlantılı olduklarını belirtmek gerekir. gothland, göteland, bugün sweden dediğimiz yere tekabul etmektedir dersem anlaşılır sanırım. yerleşik değil göçebedirler, akınlar yapar yerleşik halkları yağmalarlar. şatoları olan avrupalıları bu nedenle korkutmuş, heybetli, korkutan imajın ismi bu yüzden goth olmuştur. dönemden sonra başka şeylere gothic denmesinin sebebi de goth'ların bu imajından başka bir şey değildir.
sağlıklı bilgi isteyenler için, jordanes'in gotica* isimli kitabı referans olarak gösterilebilir. ayrıca konuyla ilgili zaten başka kitap da okumadığımı belirterek saygılarımı sunarım .
[dipnot 2] buradaki göreceli uygarlığın kaynakları mühimdir. ilki, önceki dipnotta vurgulanan yerleşik düzendir. ikincisi ise güçlü, bereketli bir nehirdir. gotik üslup, rhine*** nehri kenarında doğmuş ve gelişmiştir. buraya dikkat çekmek isteme sebebim ise bu iki unsurun dünya tarihinin her döneminde karşımıza çıkıyor olmasıdır. gayet de makul: . önce karınlarını doyursunlar.
[dipnot 3] gargoyle, fransızca gargouille kelimesinden diğer dillere geçmiş bir isimdir. efsane der ki, bir avrupa kasabası varmış ve hristiyanlığı kabul etmekte direniyormuş. bu kasabaya musallat olan bir ejderha varmış. ejderha denen yaratığın en büyük zevki nedir, tabi ki canlı insan yemek. bu şekilde kasabayı kırıp geçiriyormuş ki, bir aziz gelerek kasabayla bir anlaşma yapmış: hristiyan olun ve ejderhayı öldüreyim. kabul edilmiş tabi ki teklifi anında. aziz ejderhayı boğazından kesmiş ve kurduğu kilisenin tepesine asmış kafasını.
Kaynak: İtüSözlük
sanat tarihi kronolojisinde üslup, hristiyanlık temelli akımlar dahilinde incelenir. bu akımlar, roma döneminin sona ermesi, hristiyanlığın yaygınlaşmasıyla başlayan hristiyanlık sonrası, romanesk, gotik, rönesans, manierizm vs. diye devam eder. görüldüğü üzre gotik, romaneskten hemen sonra gelir. gotik-rönesans geçişinin tersi olarak, romanesk-gotik geçişi bir devam ve ilerletmedir o halde bakalım romaneskin hazırladığı gotik felsefesi ne anlatıyor:
roma dönemi dediğimiz şey pagandır. hristiyanlık sonrası dönem, paganlıktan isa'ya alışma dönemidir. romanesk ise, kilisenin dinin ne kadar büyük bir güç olduğunu, ve sanatın siyaset için nasıl da rahat kullanılabileceğinin anlaşıldığı dönemdir. gotikte bu anlayış tavan yapar. gotiğin ana yaklaşımı, skolastik düşünce dediğimiz, incil'de yer alan kelimelerden başka kelimenin insanlara öğretilmeyeceği bir politikadır.
mimarisini inceleyelim :
-en önemli kural, binalar yüksektir. çünkü insan, kendini bir binada ölçeklendirirken iki şeyi kullanır, bina yüksekliği ve kat yüksekliği. aynı kuralı takiben, kat yükseklikleri de fazladır . içeride durursunuz ve kendinizi küçük hissedersiniz. çünkü din sizden üstündür. [aynı psikolojik oyunu sonradan başka bir dinamikle birlikte kullanacak olan başka bir akım için ]
-yükseklik vurgusunu arttırmak için, binaları yatayda çok uzatmazlar, parçalı yapı inşa edilecekse parçalar birleşik olur. cephede taşıyıcı olmayan yalancı strüktürler vardır [sonradan kime ilham vereceğini görmek için ].
-uçları sivri çan kuleleri vardır. sivrilen uç, daha da yükselen bir etki yaratır. sivri ucun gösterdiği gökyüzü, aynı kubbelerdeki gibi, hristiyan lord'un ikamet ettiği yeri işaret eder: there dwells our pentakrator lord. kubbe formlarında da aynı sembol vardır. kubbe şeklini aşağıdan tamamlarsak, bir küre elde ederiz. bu dünya'dır. dünya'nın üst kısmı gök, alt kısmı da yer olacaktır. kilisenin üzerine koyulan kubbe, gökselliği vurgular. göksellik insanlığın başlangıcından beri kutsallıktır, hristiyanlar da bu güzel simgeyi alıp gökyüzüne kendi tanrılarını oturtmaktan başka bir şey yapmamışlardır.
-dini yapılara ağırlık verildiğini söylememe gerek yok sanırım. konut yapılmıyor muydu, yapılıyordu. ama kaliteli taş ustaları asla kilise, katedral veya devlet binası dışında çalışmazdı. mevcut gotik konutlarda çok az süslemeye rastlanır.
-gotik felsefesine göre, gerçek sadece tanrı'nın kendisinde aranmalıdır, çünkü gerçekliğinden emin olabildiğimiz tek şey odur. bu nedenle, doğa veya pozitif bilimler hiçbir gotik dönem insanının ilgisini çekmez. bunu binalarda görürüz, peyzaj denen bir kavram gotik mimaride yer almaz.
-başka bir simge plan kompozisyonlarında görülür, gotikte üç nefli haç planlar vardır. haç artık metafor olmaktan çıkmış bir şekil olduğu için anlatmaya gerek yok sanırım. en azından hristiyanlık için. bir tek ayrıntı eklenebilir, haçı oluşturan bir yatay ve bir dikey çizginin kesiştiği yere heart of the christ denir. kubbe ve cemaatin toplanma yeri, isa'nın kalbinin olduğu yerde olur.
-ışık oyunlarına çok yer verilir. gotik mimarinin en tipik unsurlarında bir başkası da vitraylı gül pencerelerdir. ışık tanrısaldır ve kutsaldır, ama aşırı aydınlık insan için fazladır. bilginin kısıtlı olabileceği gibi, ışık da ancak kısıtlıdır ve dolaylı yollardan gelebilir insana bu yüzden gotik katedraller devasa pencelerle, ama aynı zamanda ışığı kıran renkli camlarla doludur.
-pointed arc dediğimiz mimari biçim, tamamen yükseklik sevdasının teknik bir sonucudur. yuvarlak kemerler, aynı açıklıkta o yüksekliğe erişemezler.
-süslemelerin en önemli parçasını heykeller oluşturur. gotik dönem plastik sanatlarında göze çarpan en belirgin tarz gargoyle'lardır. [gerekmiyor ama buraya da dipnot 3]. incil'deki korkunç yaratıklar cisimleştirilir ve fonksiyonel bir şekilde insanların tepelerine koyulur. diğer heykel türlerinin çoğunu ise ikonalar oluşturur, ikonalara bakarsak ne kadar basık oldukları göze çarpar. ezilmişlik duygusu diyerek kısa keselim.
-payandalar özellikle abartılmış mimari unsurlar olarak öne çıkar . aslında, notre dame örneğine bakarsak, bu kadar sık payanda yapılmasına statik anlamda ihtiyaç olmadığı görülebilir. ama bu payandaların psikolojik bir mesajı vardır: o kadar yüksek ve devasa bir bina, stratejik yerleştirilmiş payandalara dayanmış, onlar sayesinde ayakta duruyormuş gibi görünmektedir. aynı hissi insanlara da yerleştirir: kilise sayesinde ayakta durabiliyorsunuz, hasta ve güçsüzsünüz, biz sizin koltuk değnekleriniziz.
uzatmayalım, örnekler verelim toparlayalım: notre dame de paris, chartres, amiens, laon, bourges, köln, lincoln, reims güzel gotik katedrallerimizdendir.
---
ne öğrendik?
gotik mistik bir akımımızmış. insanları bilgiden ve şuurdan uzaklaştırmak için kullanılırmış. heybet ve insan algısını şaşırtacak, muğlaklaştıracak detaylar mühimmiş.
---
[dipnot 1] gothlar, sonradan daha yaygın olarak bildiğimiz vizigot ve ostrogot olarak ikiye ayrılan bir cermen kavmidir. tam olarak cermen demek o dönemde çok yanlış olur, norse'larla da köken olarak bağlantılı olduklarını belirtmek gerekir. gothland, göteland, bugün sweden dediğimiz yere tekabul etmektedir dersem anlaşılır sanırım. yerleşik değil göçebedirler, akınlar yapar yerleşik halkları yağmalarlar. şatoları olan avrupalıları bu nedenle korkutmuş, heybetli, korkutan imajın ismi bu yüzden goth olmuştur. dönemden sonra başka şeylere gothic denmesinin sebebi de goth'ların bu imajından başka bir şey değildir.
sağlıklı bilgi isteyenler için, jordanes'in gotica* isimli kitabı referans olarak gösterilebilir. ayrıca konuyla ilgili zaten başka kitap da okumadığımı belirterek saygılarımı sunarım .
[dipnot 2] buradaki göreceli uygarlığın kaynakları mühimdir. ilki, önceki dipnotta vurgulanan yerleşik düzendir. ikincisi ise güçlü, bereketli bir nehirdir. gotik üslup, rhine*** nehri kenarında doğmuş ve gelişmiştir. buraya dikkat çekmek isteme sebebim ise bu iki unsurun dünya tarihinin her döneminde karşımıza çıkıyor olmasıdır. gayet de makul: . önce karınlarını doyursunlar.
[dipnot 3] gargoyle, fransızca gargouille kelimesinden diğer dillere geçmiş bir isimdir. efsane der ki, bir avrupa kasabası varmış ve hristiyanlığı kabul etmekte direniyormuş. bu kasabaya musallat olan bir ejderha varmış. ejderha denen yaratığın en büyük zevki nedir, tabi ki canlı insan yemek. bu şekilde kasabayı kırıp geçiriyormuş ki, bir aziz gelerek kasabayla bir anlaşma yapmış: hristiyan olun ve ejderhayı öldüreyim. kabul edilmiş tabi ki teklifi anında. aziz ejderhayı boğazından kesmiş ve kurduğu kilisenin tepesine asmış kafasını.
Kaynak: İtüSözlük