- Katılım
- 27 Aralık 2008
- Mesajlar
- 432,578
- Reaksiyon puanı
- 0
- Puanları
- 0
Sırık fasulyelerinin çalı, ayşekadın, şeker ve barbunya gibi türleri; bodur
fasulyelerin yer ve ferasetsiz adı verilen türleri vardır. Önceki yıllarda soya
ve börülceler fasulye grupları içinde sayılırken son zamanlarda kendi özel
başlıkları altında tanıtılmaktadır. Sırık fasulyeleri 3 m'ye kadar
boylanabilirken yer fasulyelerinde boylanma çok daha az olur. Fasulye
bitkilerinin yuvarlak kesitli dayanıklı gövdeleri; türlere göre rengi yeşilin
tonlarında değişen, sapları farklı uzunlukta olan ve uçları sivri yaprakları
vardır.
Fasulyenin yaprakları güneşten fazla hoşlanmadığı için, yaprak sapının
gövdeye bağlandığı yerdeki şişkinlikler sapları hareket ettirerek yaprağın
güneşe karşı meyilli durmasını sağlar. Fasulye bitkisinin çiçekleri türlere göre
beyaz, sarı, kırmızı ve morumsu renk tonlarında olur. Erselik özellik de taşıyan
bu çiçekler, kendi kendini döller. Döllenen çiçekler bir badıç (bakla)
oluşturur. Bu badıcın içinde bitkinin tohumları, çeşitli türlere göre sayıları
4-10 arasında değişerek oluşur.
Fasulye tohumları (çekirdekleri) gene türlere göre beyaz, bej, siyah,
kahverengi, kırmızı ya da vişne renginde veya çok değişen renklerde lekeli olur.
Fasulye bitkisinin taze sebze olarak tüketilen badıcında göz önüne alınan en
önemli özellik, badıcın yanlarında gömülü olarak uzanan kılçığıdır. Bitkinin
ıslah çalışmalarında, kılçığın en ince hale getirilmesi amaçlanır.
Fasulyenin kurumuş badıcı ayıklandığında ortaya çıkan tohumları kuru sebze
olarak tüketilir. Taze ve kurusuyla fasulye, Türk mutfağının vazgeçilmez
sebzelerinin başında gelmektedir.
BESİN DEĞERLERİ
Çeşitli türlerdeki taze fasulyelerin 100 gramının içerdiği ortalama besin
değerleri şöylece sıralanabilir: 25-103 kalori; 1,6-8,4 gr. protein; 5,4 gr.
karbonhidrat; 0 kolesterol; 0,2 gr. yağ; 1-6.7 gr. lif; 37 mgr. fosfor; 37-50
mgr. kalsiyum; 0,6-2,5 mgr. demir; 4 mgr. sodyum; 151-420 mgr. potasyum; l mgr.
çinko; 540 IU A vitamini; 0,07 mgr. B1 vitamini; 0,9 mgr. B2 vitamini; 0,5 mgr.
B3 vitamini; 42 mcgr. folik asit ve 12 mgr. C vitamini.
Oysa, kuru fasulyenin besin değerleri çok yüksektir. 100 gr. kuru fasulyenin
ortalama besin değerleri şöyle sıralanabilir: 340 kalori: 23 gr. protein: 21.2
gr. karbonhidrat: 0 kolesterol; 1,6 gr. yağ; 1,5 gr. lif; 148 mgr. fosfor: 144
mgr. kalsiyum: 7,8 mgr. demir: 416 mgr. potasyum: 0.65 mgr. B1 vitamini: 0,22
mgr. B2 vitamini: 2,4 mgr. B3 vitamini ve 1.1 mgr. E vitamini. İşte bu nedenle
uzmanlar, kuru fasulyenin sıkça tüketilmesini öğütlemektedir.
SAĞLIĞIMIZA YARARLARI
o Fasulyeler kandaki kötü kolesterol düzeyini önemli ölçüde düşürürler.
ABD'de son zamanlarda yapılan bilimsel araştırmalarda, diyetlerinde düzenli
olarak çeşitli fasulyelere yer veren kişilerin, üç haftalık böyle bir diyetten
sonra kötü kolesterol düzeylerinde %19′lara varan düşüşlerin yaşandığını
saptamıştır.
o Potasyum oram yüksek olan fasulyelerin düzenli olarak alımı, yüksek
tansiyonu düşürmektedir.
o Zengin lif içeriğiyle fasulyeler, peklik (kabızlık) çeken kişilere iyi
gelir, ayrıca kalınbağırsak ve hemoroit sorunları çekenler de fasulyelerden
yararlanmalıdır.
o Fasulyeler, yüksek oranlı demir içeriğiyle kansızlığı ve folik asit
içeriğiyle gebe kadınların spina bifida (omurganın bir yanının açık olması)
hastalığına yakalanmış çocuk doğurma rizikosunu en aza indirir.
o Fasulyeler, ensülin ve kan sekeri düzeyini kontrol altında tutarak seker
hastalarına yardımcı olurlar.
o Fasulyeler, yüksek oranlı antioksidan içeriğiyle bedenin kansere
yakalanması rizikosunu azaltır: Bu bağlamda, özellikle kadınlarda meme
kanserleri ve genellikle kalınbağırsak kanserleri sayılabilir.
İşte sağlığa yararlı bu pek önemli etkilerinden faydalanılmak üzere kuru
fasulyelerin günde 55-60 gr. ve taze fasulyelerin 100-120 gr'lık bir miktarının
günlük diyetimize katılarak alınması uzmanlarca öğütlenmektedir.
BİTKİSİNİN ÜRETİLMESİ
Fasulye bitkisi, tohumlarıyla (kurutulmuş çekirdekleriyle) çoğaltılır.
Tohumlar ilkbaharda ve iklimin uygun olduğu yörelerde ikinci ekim olarak
sonbaharda doğrudan doğruya bahçemizde hazırlanacak yerlerine ekilir. Bitkinin
çimlenmesi için havanın 18-30 derece sıcaklıkta ve toprağın nemli olması
gerekir. Bu nedenle uygun sıcaklıklarda tohumların birkaç gün önceden sulanıp
tava gelmiş toprağa ekilmesi doğru olur. Tohumlar sıralara ekilir ve sıra
üzerindeki aralıklar sırık fasulyeler için 20-30, bodur fasulyeler için 15-20
cm.; ekilecek toprak derinliği 3-5 cm. olmalıdır.
BİTKİSİNİN YETİŞTİRİLMESİ
İklim isteği: Fasulye, ılık iklimlerin bitkisidir. Donlardan çok korkar.
İlkbahar ve sonbahar arasındaki dönemde rahatlıkla yetiştirilebilir. Sıcaklık
-2, -3 derecelere düştüğünde bitki büyük ölçüde zarar görür. Ülkemizde ılık
bölgelerde ilkbahar ve sonbaharda ekimi yapılarak yılda iki kez yetiştiriciliği
sürdürülebilir. Bitkinin en iyi gelişimi ve yüksek ürün verimi 15,5-21
derecelerde gerçekleşmektedir.
Toprak isteği: Fasulyeler ıslah edilmiş kumlu topraklardan orta ağır
topraklara kadar pek çok toprak tipinde yetiştirilebilir. Ancak derin, geçirgen,
su tutma yeteneği yerinde olan ve organik madde yönünden zengin toprakları
yeğler. Fasulyeler fazla asitli toprakları sevmez. Bitki için toprak pH'ı
5,5-6,7 olmalıdır. Toprak asiditesi yüksekse, fasulye yetiştiriciliği için
toprağa sönmüş kireç katılması gerekir.
Toprak işleme: Tohumlarının ekiminden 7-10 gün kadar sonra fasulyeler
çimlenmeye başlar. Çimlenme böylece başladıktan sonra toprağın kabartılması,
yabani ot mücadelesinin yapılması ve toprak yüzeyinde yağış ve sulamalar
nedeniyle oluşan kaymak tabakasının kırılması amaçlarıyla toprağın düzenli
olarak çapalanması gerekir. Sert kaymak tabakasını kırıp toprak yüzeyine
çıkamayan fideler için toprağın kaymağının, fideleri zedelemeden bir sopayla
kırılması iyi olur.
Bazı üreticiler fasulyenin yetiştirildiği toprağa bir miktar kompost (yaprak
çürüntüsü) dökerek bu sorunu çözer. Fideler çimlenip toprak üzerinde görününce,
yapılan ilk çapalama işleminden sonra ikinci çapa yapılır ve bitkinin boğazı
hafifçe doldurulur. Bundan sonra bitki iyice gelişinceye kadar 2-3 hafta
aralıklarla çapalama işlemleri yinelenerek sürdürülür.
Sulama: Fasulyelerin iyi gelişmesi, bol ve iyi nitelikli ürün alınması için
bitkilerin sulanmaları büyük önem taşır. Fasulyelerde ilk meyveler görülünceye
kadar su verilmesinden kaçınılırsa da, havalar çok sıcak ve kurak gidiyorsa
bitkiye bir-iki kez makul düzeyde su verilmesi gerekir. Fasulye bitkisi iyice
çiçeklenip ürün vermeye başlayınca, sulama işi de artık düzenle sürdürülür. Hava
durumuna göre, 4-5 günde bir yeterli miktarda sulama yapılırsa ürün miktarı ve
niteliği yükselir.
Gübreleme: Tüm baklagillerde olduğu gibi, fasulyelerde de bitkinin kökünde
havadaki serbest azotu tutan yumrucuklar vardır. Bunlar hem bitkinin kendisi hem
de aynı toprağa daha sonra ekilecek bitkiler için bir avantaj oluşturur. Böylece
havanın azotunu alarak çimlenen fasulyeler için daha sonra gene azot ile potas
ve fosfatların verilmesi gerekir. Yapılacak toprak analizine göre saptanan
miktar ve oranlarda fenni kompoze gübre, üç parti halinde ve çapalama
işlemlerinden sonra verilmelidir. Ancak, fenni gübreler fasulye bitkisinin
kökünden en az 5 cm. uzağa dökülmelidir.
Herekleme: Sarılgan ve yüksek boylu bir bitki olan sırık fasulyelerinin
yetiştiriciliğinde yerine getirilmesi gereken önemli bakım işlerinden biri de
bitkinin bir askıya alınarak desteklenmesidir. Ülkemizde bu iş, genellikle herek
adı verilen 1,5-2 m. uzunlukta ve 3-4 cm. kalınlıkta ağaç dalları, kargı
kamışları ya da özel madeni direkler kullanılıp bunların bitkinin yanına
dikilmesiyle gerçekleştirilir. Herekleme işinde ekonomi sağlamak üzere, sıra
üzerindeki iki fasulye bitkisinin ortasına bir herek dikilerek iki bitkinin aynı
direğe bağlanması sağlanır.
Hasat (Derim): Fasulyelerin hasadında en iyi zaman, badıçların gerçek
büyüklüğünün 1/3′ü ya da en çok 1/2'sine ulaşıldığı zamandır. Bu zaman
geçirilirse badıçlar selülozlaşma sonucu sertleşir, tanelerin yenilmesi keyfi
yitirilir ve özellikle kılçıklı türlerde sertleşen kılçıklar yemeği yeme
sırasında insanın sinirlerini bozacak hale gelir. Fasulye bitkisinin hasadı,
badıçların elle koparılarak toplanması şeklinde yapılır.
Hastalık ve zararlılarıyla mücadele: Fasulye bitkilerine dadanacak zararlı ve
hastalıklarla, uzmanlara danışılarak ve uygun tarım koruma ilaçları kullanılarak
zamanında, eksiksiz ve aksatılmadan mücadele sürdürülmelidir.
Insulin Vücutta Nasil İş Görür?Diyabet TipleriTip 1 Diyabetin Nedenleri
aha Fazla Posa Yiyin.Hangi Yiyeceklerde Yağ Vardır?Hangi Yiyeceklerde Protein Vardır?Nişastalı Yiyecekleri Yerseniz Ne Olur?Şeker Yerseniz Ne Olur ?Tip I DiyabetYiyecek DeğişimiDeğişim ListeleriKalp Sağlığını Korumak İçin Ne Yapmalıyız?Daha Az Tuz TüketinYapay TatlandırıcılarUygun Zamanlarda BesleninTip II diyabetYürüyüş Yapmanın FaydalarıDoğru Olan Fiziksel Aktiviteyi SeçmekEgzersize Başlamadan ÖnceFiziksel Aktiviteler
fasulyelerin yer ve ferasetsiz adı verilen türleri vardır. Önceki yıllarda soya
ve börülceler fasulye grupları içinde sayılırken son zamanlarda kendi özel
başlıkları altında tanıtılmaktadır. Sırık fasulyeleri 3 m'ye kadar
boylanabilirken yer fasulyelerinde boylanma çok daha az olur. Fasulye
bitkilerinin yuvarlak kesitli dayanıklı gövdeleri; türlere göre rengi yeşilin
tonlarında değişen, sapları farklı uzunlukta olan ve uçları sivri yaprakları
vardır.
Fasulyenin yaprakları güneşten fazla hoşlanmadığı için, yaprak sapının
gövdeye bağlandığı yerdeki şişkinlikler sapları hareket ettirerek yaprağın
güneşe karşı meyilli durmasını sağlar. Fasulye bitkisinin çiçekleri türlere göre
beyaz, sarı, kırmızı ve morumsu renk tonlarında olur. Erselik özellik de taşıyan
bu çiçekler, kendi kendini döller. Döllenen çiçekler bir badıç (bakla)
oluşturur. Bu badıcın içinde bitkinin tohumları, çeşitli türlere göre sayıları
4-10 arasında değişerek oluşur.
Fasulye tohumları (çekirdekleri) gene türlere göre beyaz, bej, siyah,
kahverengi, kırmızı ya da vişne renginde veya çok değişen renklerde lekeli olur.
Fasulye bitkisinin taze sebze olarak tüketilen badıcında göz önüne alınan en
önemli özellik, badıcın yanlarında gömülü olarak uzanan kılçığıdır. Bitkinin
ıslah çalışmalarında, kılçığın en ince hale getirilmesi amaçlanır.
Fasulyenin kurumuş badıcı ayıklandığında ortaya çıkan tohumları kuru sebze
olarak tüketilir. Taze ve kurusuyla fasulye, Türk mutfağının vazgeçilmez
sebzelerinin başında gelmektedir.
BESİN DEĞERLERİ
Çeşitli türlerdeki taze fasulyelerin 100 gramının içerdiği ortalama besin
değerleri şöylece sıralanabilir: 25-103 kalori; 1,6-8,4 gr. protein; 5,4 gr.
karbonhidrat; 0 kolesterol; 0,2 gr. yağ; 1-6.7 gr. lif; 37 mgr. fosfor; 37-50
mgr. kalsiyum; 0,6-2,5 mgr. demir; 4 mgr. sodyum; 151-420 mgr. potasyum; l mgr.
çinko; 540 IU A vitamini; 0,07 mgr. B1 vitamini; 0,9 mgr. B2 vitamini; 0,5 mgr.
B3 vitamini; 42 mcgr. folik asit ve 12 mgr. C vitamini.
Oysa, kuru fasulyenin besin değerleri çok yüksektir. 100 gr. kuru fasulyenin
ortalama besin değerleri şöyle sıralanabilir: 340 kalori: 23 gr. protein: 21.2
gr. karbonhidrat: 0 kolesterol; 1,6 gr. yağ; 1,5 gr. lif; 148 mgr. fosfor: 144
mgr. kalsiyum: 7,8 mgr. demir: 416 mgr. potasyum: 0.65 mgr. B1 vitamini: 0,22
mgr. B2 vitamini: 2,4 mgr. B3 vitamini ve 1.1 mgr. E vitamini. İşte bu nedenle
uzmanlar, kuru fasulyenin sıkça tüketilmesini öğütlemektedir.
SAĞLIĞIMIZA YARARLARI
o Fasulyeler kandaki kötü kolesterol düzeyini önemli ölçüde düşürürler.
ABD'de son zamanlarda yapılan bilimsel araştırmalarda, diyetlerinde düzenli
olarak çeşitli fasulyelere yer veren kişilerin, üç haftalık böyle bir diyetten
sonra kötü kolesterol düzeylerinde %19′lara varan düşüşlerin yaşandığını
saptamıştır.
o Potasyum oram yüksek olan fasulyelerin düzenli olarak alımı, yüksek
tansiyonu düşürmektedir.
o Zengin lif içeriğiyle fasulyeler, peklik (kabızlık) çeken kişilere iyi
gelir, ayrıca kalınbağırsak ve hemoroit sorunları çekenler de fasulyelerden
yararlanmalıdır.
o Fasulyeler, yüksek oranlı demir içeriğiyle kansızlığı ve folik asit
içeriğiyle gebe kadınların spina bifida (omurganın bir yanının açık olması)
hastalığına yakalanmış çocuk doğurma rizikosunu en aza indirir.
o Fasulyeler, ensülin ve kan sekeri düzeyini kontrol altında tutarak seker
hastalarına yardımcı olurlar.
o Fasulyeler, yüksek oranlı antioksidan içeriğiyle bedenin kansere
yakalanması rizikosunu azaltır: Bu bağlamda, özellikle kadınlarda meme
kanserleri ve genellikle kalınbağırsak kanserleri sayılabilir.
İşte sağlığa yararlı bu pek önemli etkilerinden faydalanılmak üzere kuru
fasulyelerin günde 55-60 gr. ve taze fasulyelerin 100-120 gr'lık bir miktarının
günlük diyetimize katılarak alınması uzmanlarca öğütlenmektedir.
BİTKİSİNİN ÜRETİLMESİ
Fasulye bitkisi, tohumlarıyla (kurutulmuş çekirdekleriyle) çoğaltılır.
Tohumlar ilkbaharda ve iklimin uygun olduğu yörelerde ikinci ekim olarak
sonbaharda doğrudan doğruya bahçemizde hazırlanacak yerlerine ekilir. Bitkinin
çimlenmesi için havanın 18-30 derece sıcaklıkta ve toprağın nemli olması
gerekir. Bu nedenle uygun sıcaklıklarda tohumların birkaç gün önceden sulanıp
tava gelmiş toprağa ekilmesi doğru olur. Tohumlar sıralara ekilir ve sıra
üzerindeki aralıklar sırık fasulyeler için 20-30, bodur fasulyeler için 15-20
cm.; ekilecek toprak derinliği 3-5 cm. olmalıdır.
BİTKİSİNİN YETİŞTİRİLMESİ
İklim isteği: Fasulye, ılık iklimlerin bitkisidir. Donlardan çok korkar.
İlkbahar ve sonbahar arasındaki dönemde rahatlıkla yetiştirilebilir. Sıcaklık
-2, -3 derecelere düştüğünde bitki büyük ölçüde zarar görür. Ülkemizde ılık
bölgelerde ilkbahar ve sonbaharda ekimi yapılarak yılda iki kez yetiştiriciliği
sürdürülebilir. Bitkinin en iyi gelişimi ve yüksek ürün verimi 15,5-21
derecelerde gerçekleşmektedir.
Toprak isteği: Fasulyeler ıslah edilmiş kumlu topraklardan orta ağır
topraklara kadar pek çok toprak tipinde yetiştirilebilir. Ancak derin, geçirgen,
su tutma yeteneği yerinde olan ve organik madde yönünden zengin toprakları
yeğler. Fasulyeler fazla asitli toprakları sevmez. Bitki için toprak pH'ı
5,5-6,7 olmalıdır. Toprak asiditesi yüksekse, fasulye yetiştiriciliği için
toprağa sönmüş kireç katılması gerekir.
Toprak işleme: Tohumlarının ekiminden 7-10 gün kadar sonra fasulyeler
çimlenmeye başlar. Çimlenme böylece başladıktan sonra toprağın kabartılması,
yabani ot mücadelesinin yapılması ve toprak yüzeyinde yağış ve sulamalar
nedeniyle oluşan kaymak tabakasının kırılması amaçlarıyla toprağın düzenli
olarak çapalanması gerekir. Sert kaymak tabakasını kırıp toprak yüzeyine
çıkamayan fideler için toprağın kaymağının, fideleri zedelemeden bir sopayla
kırılması iyi olur.
Bazı üreticiler fasulyenin yetiştirildiği toprağa bir miktar kompost (yaprak
çürüntüsü) dökerek bu sorunu çözer. Fideler çimlenip toprak üzerinde görününce,
yapılan ilk çapalama işleminden sonra ikinci çapa yapılır ve bitkinin boğazı
hafifçe doldurulur. Bundan sonra bitki iyice gelişinceye kadar 2-3 hafta
aralıklarla çapalama işlemleri yinelenerek sürdürülür.
Sulama: Fasulyelerin iyi gelişmesi, bol ve iyi nitelikli ürün alınması için
bitkilerin sulanmaları büyük önem taşır. Fasulyelerde ilk meyveler görülünceye
kadar su verilmesinden kaçınılırsa da, havalar çok sıcak ve kurak gidiyorsa
bitkiye bir-iki kez makul düzeyde su verilmesi gerekir. Fasulye bitkisi iyice
çiçeklenip ürün vermeye başlayınca, sulama işi de artık düzenle sürdürülür. Hava
durumuna göre, 4-5 günde bir yeterli miktarda sulama yapılırsa ürün miktarı ve
niteliği yükselir.
Gübreleme: Tüm baklagillerde olduğu gibi, fasulyelerde de bitkinin kökünde
havadaki serbest azotu tutan yumrucuklar vardır. Bunlar hem bitkinin kendisi hem
de aynı toprağa daha sonra ekilecek bitkiler için bir avantaj oluşturur. Böylece
havanın azotunu alarak çimlenen fasulyeler için daha sonra gene azot ile potas
ve fosfatların verilmesi gerekir. Yapılacak toprak analizine göre saptanan
miktar ve oranlarda fenni kompoze gübre, üç parti halinde ve çapalama
işlemlerinden sonra verilmelidir. Ancak, fenni gübreler fasulye bitkisinin
kökünden en az 5 cm. uzağa dökülmelidir.
Herekleme: Sarılgan ve yüksek boylu bir bitki olan sırık fasulyelerinin
yetiştiriciliğinde yerine getirilmesi gereken önemli bakım işlerinden biri de
bitkinin bir askıya alınarak desteklenmesidir. Ülkemizde bu iş, genellikle herek
adı verilen 1,5-2 m. uzunlukta ve 3-4 cm. kalınlıkta ağaç dalları, kargı
kamışları ya da özel madeni direkler kullanılıp bunların bitkinin yanına
dikilmesiyle gerçekleştirilir. Herekleme işinde ekonomi sağlamak üzere, sıra
üzerindeki iki fasulye bitkisinin ortasına bir herek dikilerek iki bitkinin aynı
direğe bağlanması sağlanır.
Hasat (Derim): Fasulyelerin hasadında en iyi zaman, badıçların gerçek
büyüklüğünün 1/3′ü ya da en çok 1/2'sine ulaşıldığı zamandır. Bu zaman
geçirilirse badıçlar selülozlaşma sonucu sertleşir, tanelerin yenilmesi keyfi
yitirilir ve özellikle kılçıklı türlerde sertleşen kılçıklar yemeği yeme
sırasında insanın sinirlerini bozacak hale gelir. Fasulye bitkisinin hasadı,
badıçların elle koparılarak toplanması şeklinde yapılır.
Hastalık ve zararlılarıyla mücadele: Fasulye bitkilerine dadanacak zararlı ve
hastalıklarla, uzmanlara danışılarak ve uygun tarım koruma ilaçları kullanılarak
zamanında, eksiksiz ve aksatılmadan mücadele sürdürülmelidir.
Insulin Vücutta Nasil İş Görür?Diyabet TipleriTip 1 Diyabetin Nedenleri