- Katılım
- 27 Aralık 2008
- Mesajlar
- 432,578
- Reaksiyon puanı
- 0
- Puanları
- 0
50-200 cm. boylanabilen, pek çok çeşidi bulunan domates bitkisinin,
genellikle desteklenmeden büyüyemeyen dik, etli, üzeri pürtüklü ve çok dallı,
kalınca bir gövdesi vardır. Bu gövde, bitki gençken yumuşak ve üzeri tüylerle
kaplı olur. Gelişmesi ilerleyen bitkide gövde köşeleşir, sertleşir ve
odunsulaşır.
Bitkinin gövde, dal, yaprak ve çiçek saplarının üzerinde, bastırılıp
ezildiğinde kendine özgü değişik bir koku salgılayan bezeleri vardır. Domates
bitkisinin bileşik yaprakları, bitki çeşitlerine göre biçim, büyüklük, dilim ve
dişlilik bakımından farklılıklar gösterir. Yaprakların üzeri değişik tonlarda
yeşil, altı mavimsi kül rengindedir.
Bitkinin erselik özellikler taşıyan sarı renkli küçük çiçekleri kendi
kendisini döllediği gibi, bitki, balansı ve diğer böcekler tarafından yabancı
domates çiçekleriyle de döllenir. Bu çiçeklerde olgunlaşan domates meyvesi de
çeşitlere göre biçim, renk, irilik, kabuk kalınlığı, etinin özellikleri, etinin
düz ya da dilimli oluşu, çekirdek evlerinin yapısı ve çekirdek sayısı bakımından
farklılık gösterir.
Genelde kırmızı diye bilinen domates bitkisinin sarı ve beyaz meyveli
çeşitleri de vardır. Bu meyveler bahçelerde üretildiği gibi, günümüzde gelişen
seracılık sayesinde bütün yıla yayılarak seralarda da yetiştirilir. Taze olarak
bol bol yenilip salata ve yemeklere katılan domates, salçası yapılarak da
yemeklerde kullanılır.
Meyve suyu gibi içilen suyu çıkarılır. Yeşil domatesin turşusu ve bazı
yörelerimizde reçeli yapılır. Domates, her haliyle çok sevilen ve bol bol
tüketilen sebzelerin başında gelmektedir.
BESİN DEĞERLERİ
100 gr. taze ve olgun domatesin içerdiği ortalama besin değerleri şöyledir:
17-22 kalori; 1,1 gr. protein; 4,7 gr. karbonhidrat; 0 kolesterol; 0,2 gr. yağ;
0,5-1 gr. lif; 27 mgr. fosfor; 13 mgr. kalsiyum; 0,5 gr. demir; 3 mgr. sodyum;
244-250 mgr. potasyum: 900 IU A vitamini; 0.06 mgr. B1 vitamini; 0,04 mgr. B2
vitamini; 0,7 mgr. B3 vitamini; 0,1 mgr. B6 vitamini; 6.4 mcgr. folik asit:
17-23 mgr. C vitamini ve 1.2 mgr. E vitamini.
SAĞLIĞIMIZA YARARLARI
Yukarıda görülen ve bazıları gerçekten önemli olan besin değerlerinin yanı
sıra;
o Domates, zengin oranlardaki A, C ve E vitamin gibi antioksidan içeriğiyle,
kansere yakalanma rizikosunu azaltır: Bu bağlamda, başta meme ve prostat
kanserlerini sayabiliriz.
o Aynı nedenle domates, kalp hastalıklarına yakalanma, felç geçirme ve
katarakt illetine tutulma tehlikesini de azaltmaktadır.
o İçerdiği flavon bileşikleri ve lisopen adlı maddeyle sağlığımızı koruyucu
bazı etkiler yapar: Yapılan bazı araştırmalar, domatesin akut apandisiti
önlediğini ortaya koymuştur.
Sağlığımıza pek yararlı bu etkilerinden yararlanılmak üzere domates, günlük
diyetimize katılması ve bol bol tüketilmesi uzmanlarca öğütlenmektedir.
BİTKİSİNİN ÜRETİLMESİ
Domates bitkisi, tohumlarıyla (çekirdekleriyle) çoğaltılır. Üretim iki
aşamada gerçekleştirilir: Birinci aşamada tohumlar sıcak yastıklara 25-30 derece
sıcaklıkta ekilir. Çimlenme için en uygun sıcaklık derecesi 29′dur. ikinci
aşamada, sıcak yastıklarda yetiştirilen fideler özenle yerlerinden sökülür ve
bahçemizde hazırlanan yerlerine şaşırtılır. Bizim için doğru olan, ilkbaharda
profesyonel üreticiler tarafından hazırlanan sağlıklı fideleri alıp bahçemizde,
sıralar üzerinde 60 cm. aralıklarla dikmek ve gerekli bakımlarını yapmak
olacaktır.
BİTKİSİNİN YETİŞTİRİLMESİ
İklim isteği: Domates, ılık ve sıcak iklimlerin bitkisidir. Soğuklardan çok
korkar. Yetiştirildiği dönemde sıcaklık -2, -3 derecelere düştüğünde bitki donar
ve ölür. Fidelerinin ekim döneminde don tehlikesi ortadan kalkmış olmalı ve
yörede 5-6 ay süreyle bitkiye uygun iklim hüküm sürmelidir. Dört aydan kısa
süreli uygun iklim yaşanması halinde, bitkiden beklenen sonuç alınamaz.
Domates bitkisinin iyi gelişmesi için 18-19 derece sıcaklık idealdir.
Sıcaklık 15 derecenin altına indiğinde, bitkide gelişme yavaşlar. Domates
bitkisi aşırı nemli havaları sevmez, nemli havada yaprak çürümeleri başlar. Çok
kuru havalarda da bitki çiçeklerini döker.
Toprak isteği: Domates bitkisi, toprak tipi bakımından pek seçici değildir.
Hemen her tipteki toprakta yetiştirilebilirse de en iyi sonuç tınlı topraklarda
alınır. Çünkü bitki derin, geçirgen ve su tutma yeteneği yerinde olan toprakları
yeğler. Bitki, toprakta aşırı olmamak koşuluyla asiditeye karşı
dayanıklıdır.
Toprak pH'ı 5 olan yerlerde iyi sonuç alınır. Ancak pH 5′in altına düşerse,
toprakta kireçleme yapılmalıdır. Domates bitkisi, gene aşırı olmamak koşuluyla
tuzlu topraklarda dahi yetiştirilebilir.
Toprak işleme: Fideler asıl yerlerine dikilip gelişmeye başlayınca, iki hafta
sonra birinci çapalama işi yapılır. Bundan 2-3 hafta sonra da ikinci çapalama
gerçekleştirilir. Daha sonra domates bitkisinin sıra aralarında, gelişen
dallarını izin verdiği ölçüde 2-3 kez daha çapa işi yapılarak yabani otlarla
mücadele, toprağı kabartma ve toprağın kaymak tabakasını kırma işleri
gerçekleştirilir.
Sulama: Bitki gelişirken aşırı sulanırsa boya kaçar ve ürün vermesi gecikir.
Bu nedenle çiçek açıp ilk meyveleri görülene kadar bitkinin sulanmasından
kaçınılır. Bunun yerine çapalama yapılır. Ancak bu dönemde havalar çok kurak ve
sıcak gidiyorsa o zaman aşırıya kaçmadan bitkiye bir-iki kez su verilir.
Bitkide ilk meyveler görülünce sulama işi önem kazanır. Bu kez belirli
aralıklarla yeterince su verilerek bitkinin gelişmesine ve meyvelerinin
irileşmesine katkıda bulunulur. Domates bitkisi olgunluk dönemine girince, her
ürün toplanışından sonra kesenkes sulanmalıdır.
Gübreleme: Domates bitkisi, uzun geçen bir gelişme dönemini yaşaması ve bol
ürün vermesi nedenleriyle organik madde yönünden zengin bitek bir toprakta
yetiştirilmeyi ister. Yapılacak toprak analizi sonuçlarına göre, bitkinin
toprağı hazırlanırken ve gelişme dönemlerinde verilecek iyi yanmış çiftlik
gübresi ile azot, fosfat ve potas içeren fenni kompoze gübrelerden ne
miktarlarda atılacağı saptanır. Ayrıca, ürün verme döneminin sonlarına doğru
sulama suyuna katılarak verilen şerbet de domates bitkisine büyük yararlar
sağlamaktadır.
Herekleme: Domates bitkisi, 30-35 cm. boya erişmesinden başlanarak, herek
denilen ağaç dalları, kargı kamışı ya da demir direklerle askıya alınarak
desteklenir. Bu yapılmazsa, özellikle ağırlaşan meyvelerini taşımayan bitkinin
formu bozulur; bitki yere yığılır, gelişmesi ve ürün verimi durur.
Budama: Domateste bitki gövdesi ile ana yaprakların birleştiği koltuk denilen
kısımlarda oluşan sürgünler alınırsa, yeni dalların meydana gelmesiyle bitkinin
orta bölümünün sıkılaşması ve ürün veriminin düşmesi önlenir. Böylece bitki daha
erken olgunlaşır ve verimi artar. Ancak koltuktaki sürgünleri kesip almanın,
bitkide güneş yanıklığı oluşturması vb. sakıncaları da vardır.
Yarar ve sakıncaları düşünülüp dengelenerek bu tür budamanın yapılıp
yapılmayacağına karar verilir. Ayrıca domates bitkisinin oluşturduğu 6 ila
12′nci salkımlardan sonra tepesinden uç alma denilen bir budama işlemi daha
uygulanabilir. Böylece bitki, yeni dallarına harcayacağı gücünü meyvelerine ve
var olan gelişimine yoğunlaştırmış olur.
Hasat (Derim): Domates bitkisinin hasadı, meyvelerinin tüketileceği yere göre
tam olum döneminde ya da biraz erken zamanda yapılır. Yurdumuzda yörelere göre
ilkbahar mevsiminde dikilen domates fidelerinden ürün hasadına, mayıs-temmuz
arasındaki dönemde başlanmaktadır.
Domateslerin hasadında meyveler dikkatsizce bitkiden çekilerek
koparılmamalıdır. Çünkü bu şekilde koparılan sapta meyvenin etli bölümünden bir
parça kalır ve oluşan çukur domatesin değerini düşürür. Domates meyvesi, avcun
içine alınıp hafifçe bükülerek saplı ya da sapsız olarak örselenmeden
koparılmalıdır.
Hastalık ve zararlılarıyla mücadele: Domates bitkisine dadanacak zararlı ve
hastalıklarla, uzmanlara danışılarak ve uygun tarım koruma ilaçları kullanılarak
zamanında, eksiksiz ve aksatılmadan mücadele sürdürülmelidir.
Insulin Vücutta Nasil İş Görür?Diyabet TipleriTip 1 Diyabetin Nedenleri
aha Fazla Posa Yiyin.Hangi Yiyeceklerde Yağ Vardır?Hangi Yiyeceklerde Protein Vardır?Nişastalı Yiyecekleri Yerseniz Ne Olur?Şeker Yerseniz Ne Olur ?Tip I DiyabetYiyecek DeğişimiDeğişim ListeleriKalp Sağlığını Korumak İçin Ne Yapmalıyız?Daha Az Tuz TüketinYapay TatlandırıcılarUygun Zamanlarda BesleninTip II diyabetYürüyüş Yapmanın FaydalarıDoğru Olan Fiziksel Aktiviteyi SeçmekEgzersize Başlamadan ÖnceFiziksel Aktiviteler
genellikle desteklenmeden büyüyemeyen dik, etli, üzeri pürtüklü ve çok dallı,
kalınca bir gövdesi vardır. Bu gövde, bitki gençken yumuşak ve üzeri tüylerle
kaplı olur. Gelişmesi ilerleyen bitkide gövde köşeleşir, sertleşir ve
odunsulaşır.
Bitkinin gövde, dal, yaprak ve çiçek saplarının üzerinde, bastırılıp
ezildiğinde kendine özgü değişik bir koku salgılayan bezeleri vardır. Domates
bitkisinin bileşik yaprakları, bitki çeşitlerine göre biçim, büyüklük, dilim ve
dişlilik bakımından farklılıklar gösterir. Yaprakların üzeri değişik tonlarda
yeşil, altı mavimsi kül rengindedir.
Bitkinin erselik özellikler taşıyan sarı renkli küçük çiçekleri kendi
kendisini döllediği gibi, bitki, balansı ve diğer böcekler tarafından yabancı
domates çiçekleriyle de döllenir. Bu çiçeklerde olgunlaşan domates meyvesi de
çeşitlere göre biçim, renk, irilik, kabuk kalınlığı, etinin özellikleri, etinin
düz ya da dilimli oluşu, çekirdek evlerinin yapısı ve çekirdek sayısı bakımından
farklılık gösterir.
Genelde kırmızı diye bilinen domates bitkisinin sarı ve beyaz meyveli
çeşitleri de vardır. Bu meyveler bahçelerde üretildiği gibi, günümüzde gelişen
seracılık sayesinde bütün yıla yayılarak seralarda da yetiştirilir. Taze olarak
bol bol yenilip salata ve yemeklere katılan domates, salçası yapılarak da
yemeklerde kullanılır.
Meyve suyu gibi içilen suyu çıkarılır. Yeşil domatesin turşusu ve bazı
yörelerimizde reçeli yapılır. Domates, her haliyle çok sevilen ve bol bol
tüketilen sebzelerin başında gelmektedir.
BESİN DEĞERLERİ
100 gr. taze ve olgun domatesin içerdiği ortalama besin değerleri şöyledir:
17-22 kalori; 1,1 gr. protein; 4,7 gr. karbonhidrat; 0 kolesterol; 0,2 gr. yağ;
0,5-1 gr. lif; 27 mgr. fosfor; 13 mgr. kalsiyum; 0,5 gr. demir; 3 mgr. sodyum;
244-250 mgr. potasyum: 900 IU A vitamini; 0.06 mgr. B1 vitamini; 0,04 mgr. B2
vitamini; 0,7 mgr. B3 vitamini; 0,1 mgr. B6 vitamini; 6.4 mcgr. folik asit:
17-23 mgr. C vitamini ve 1.2 mgr. E vitamini.
SAĞLIĞIMIZA YARARLARI
Yukarıda görülen ve bazıları gerçekten önemli olan besin değerlerinin yanı
sıra;
o Domates, zengin oranlardaki A, C ve E vitamin gibi antioksidan içeriğiyle,
kansere yakalanma rizikosunu azaltır: Bu bağlamda, başta meme ve prostat
kanserlerini sayabiliriz.
o Aynı nedenle domates, kalp hastalıklarına yakalanma, felç geçirme ve
katarakt illetine tutulma tehlikesini de azaltmaktadır.
o İçerdiği flavon bileşikleri ve lisopen adlı maddeyle sağlığımızı koruyucu
bazı etkiler yapar: Yapılan bazı araştırmalar, domatesin akut apandisiti
önlediğini ortaya koymuştur.
Sağlığımıza pek yararlı bu etkilerinden yararlanılmak üzere domates, günlük
diyetimize katılması ve bol bol tüketilmesi uzmanlarca öğütlenmektedir.
BİTKİSİNİN ÜRETİLMESİ
Domates bitkisi, tohumlarıyla (çekirdekleriyle) çoğaltılır. Üretim iki
aşamada gerçekleştirilir: Birinci aşamada tohumlar sıcak yastıklara 25-30 derece
sıcaklıkta ekilir. Çimlenme için en uygun sıcaklık derecesi 29′dur. ikinci
aşamada, sıcak yastıklarda yetiştirilen fideler özenle yerlerinden sökülür ve
bahçemizde hazırlanan yerlerine şaşırtılır. Bizim için doğru olan, ilkbaharda
profesyonel üreticiler tarafından hazırlanan sağlıklı fideleri alıp bahçemizde,
sıralar üzerinde 60 cm. aralıklarla dikmek ve gerekli bakımlarını yapmak
olacaktır.
BİTKİSİNİN YETİŞTİRİLMESİ
İklim isteği: Domates, ılık ve sıcak iklimlerin bitkisidir. Soğuklardan çok
korkar. Yetiştirildiği dönemde sıcaklık -2, -3 derecelere düştüğünde bitki donar
ve ölür. Fidelerinin ekim döneminde don tehlikesi ortadan kalkmış olmalı ve
yörede 5-6 ay süreyle bitkiye uygun iklim hüküm sürmelidir. Dört aydan kısa
süreli uygun iklim yaşanması halinde, bitkiden beklenen sonuç alınamaz.
Domates bitkisinin iyi gelişmesi için 18-19 derece sıcaklık idealdir.
Sıcaklık 15 derecenin altına indiğinde, bitkide gelişme yavaşlar. Domates
bitkisi aşırı nemli havaları sevmez, nemli havada yaprak çürümeleri başlar. Çok
kuru havalarda da bitki çiçeklerini döker.
Toprak isteği: Domates bitkisi, toprak tipi bakımından pek seçici değildir.
Hemen her tipteki toprakta yetiştirilebilirse de en iyi sonuç tınlı topraklarda
alınır. Çünkü bitki derin, geçirgen ve su tutma yeteneği yerinde olan toprakları
yeğler. Bitki, toprakta aşırı olmamak koşuluyla asiditeye karşı
dayanıklıdır.
Toprak pH'ı 5 olan yerlerde iyi sonuç alınır. Ancak pH 5′in altına düşerse,
toprakta kireçleme yapılmalıdır. Domates bitkisi, gene aşırı olmamak koşuluyla
tuzlu topraklarda dahi yetiştirilebilir.
Toprak işleme: Fideler asıl yerlerine dikilip gelişmeye başlayınca, iki hafta
sonra birinci çapalama işi yapılır. Bundan 2-3 hafta sonra da ikinci çapalama
gerçekleştirilir. Daha sonra domates bitkisinin sıra aralarında, gelişen
dallarını izin verdiği ölçüde 2-3 kez daha çapa işi yapılarak yabani otlarla
mücadele, toprağı kabartma ve toprağın kaymak tabakasını kırma işleri
gerçekleştirilir.
Sulama: Bitki gelişirken aşırı sulanırsa boya kaçar ve ürün vermesi gecikir.
Bu nedenle çiçek açıp ilk meyveleri görülene kadar bitkinin sulanmasından
kaçınılır. Bunun yerine çapalama yapılır. Ancak bu dönemde havalar çok kurak ve
sıcak gidiyorsa o zaman aşırıya kaçmadan bitkiye bir-iki kez su verilir.
Bitkide ilk meyveler görülünce sulama işi önem kazanır. Bu kez belirli
aralıklarla yeterince su verilerek bitkinin gelişmesine ve meyvelerinin
irileşmesine katkıda bulunulur. Domates bitkisi olgunluk dönemine girince, her
ürün toplanışından sonra kesenkes sulanmalıdır.
Gübreleme: Domates bitkisi, uzun geçen bir gelişme dönemini yaşaması ve bol
ürün vermesi nedenleriyle organik madde yönünden zengin bitek bir toprakta
yetiştirilmeyi ister. Yapılacak toprak analizi sonuçlarına göre, bitkinin
toprağı hazırlanırken ve gelişme dönemlerinde verilecek iyi yanmış çiftlik
gübresi ile azot, fosfat ve potas içeren fenni kompoze gübrelerden ne
miktarlarda atılacağı saptanır. Ayrıca, ürün verme döneminin sonlarına doğru
sulama suyuna katılarak verilen şerbet de domates bitkisine büyük yararlar
sağlamaktadır.
Herekleme: Domates bitkisi, 30-35 cm. boya erişmesinden başlanarak, herek
denilen ağaç dalları, kargı kamışı ya da demir direklerle askıya alınarak
desteklenir. Bu yapılmazsa, özellikle ağırlaşan meyvelerini taşımayan bitkinin
formu bozulur; bitki yere yığılır, gelişmesi ve ürün verimi durur.
Budama: Domateste bitki gövdesi ile ana yaprakların birleştiği koltuk denilen
kısımlarda oluşan sürgünler alınırsa, yeni dalların meydana gelmesiyle bitkinin
orta bölümünün sıkılaşması ve ürün veriminin düşmesi önlenir. Böylece bitki daha
erken olgunlaşır ve verimi artar. Ancak koltuktaki sürgünleri kesip almanın,
bitkide güneş yanıklığı oluşturması vb. sakıncaları da vardır.
Yarar ve sakıncaları düşünülüp dengelenerek bu tür budamanın yapılıp
yapılmayacağına karar verilir. Ayrıca domates bitkisinin oluşturduğu 6 ila
12′nci salkımlardan sonra tepesinden uç alma denilen bir budama işlemi daha
uygulanabilir. Böylece bitki, yeni dallarına harcayacağı gücünü meyvelerine ve
var olan gelişimine yoğunlaştırmış olur.
Hasat (Derim): Domates bitkisinin hasadı, meyvelerinin tüketileceği yere göre
tam olum döneminde ya da biraz erken zamanda yapılır. Yurdumuzda yörelere göre
ilkbahar mevsiminde dikilen domates fidelerinden ürün hasadına, mayıs-temmuz
arasındaki dönemde başlanmaktadır.
Domateslerin hasadında meyveler dikkatsizce bitkiden çekilerek
koparılmamalıdır. Çünkü bu şekilde koparılan sapta meyvenin etli bölümünden bir
parça kalır ve oluşan çukur domatesin değerini düşürür. Domates meyvesi, avcun
içine alınıp hafifçe bükülerek saplı ya da sapsız olarak örselenmeden
koparılmalıdır.
Hastalık ve zararlılarıyla mücadele: Domates bitkisine dadanacak zararlı ve
hastalıklarla, uzmanlara danışılarak ve uygun tarım koruma ilaçları kullanılarak
zamanında, eksiksiz ve aksatılmadan mücadele sürdürülmelidir.
Insulin Vücutta Nasil İş Görür?Diyabet TipleriTip 1 Diyabetin Nedenleri