Bilimde benzetmeler

[bluemoon24]

Ortalama bir okuyucu açısından bilimde benzetmeler çok önemlidir.





Kapsamlı fen bilgisi olmayan kişiler için matematiksel açıklamalar anlaşılmaz şeylerdir.





Yazılanları takip etmeyi zorlaştırdığı gibi adeta itici özellik uyandırır.





Ayrıca birtakım formüller ve bilimsel kavramlarla dolu yazıları okumak ta vasat bir kişi için olanaksızdır.





Bu nedenle birçok yazar konunun anlaşılabilmesi için benzetmelere baş vurur.





Örneğin Genel Görecelik Kuramındaki uzay-zaman,bu yolla anlatılınca daha kolay kavranır.





Gerili halde duran bir yatak çarşafı düşünelim.





Üzerine demir bir top koyalım.





Bu topun ağırlığı,üzerinde durduğu çarşafı esnetir.





Onu biraz çökertir,yani çukurlaştırır.





İşte bu durum bir benzetmedir.Veya iyi bir örnektir.





Böylece uzay-zaman konusunu bu örnek ile karşılaştırma olanağı elde ederiz.





Ve Güneş gibi büyük kütleli bir cismin boşluktaki etkisi daha iyi anlaşılır.





Demir top çarşafı nasıl çökertiyorsa,Güneş te uzay-zamanı öyle esnetip büker.





Demir top çarşafın üzerinde iken bir bilyeyi topa doğru yuvarlayalım.





Bilye demir topun çukurlaştırdığı bölgeye yaklaşınca çukura düşer,demir topa yönelir.





Kütle çekiminin uzay-zamandaki eğrilmenin bir sonucu olduğu bu örnekle daha iyi anlatılmış olur.





Benzetmeler atom konusu anlatılırken de yapılır.





Bir milimetreyi bin parçaya bölersek,herbirine bir mikron deriz.





Bir tek mikronu bu kez onbin dilime ayıralım.





Elde edilecek dilimlerden bir tanesi,bize bir atomun ölçüsünü gösterir.





Sayısal ifade ile bir atom,bir milimetrenin on milyonda biridir.





Elbette bu parçalara bölmek veya dilimlere ayırmak işi hayalimizde yaptığımız işlemlerdir.





Üstelik on milyonda bir ifadesini de zihnimizde canlandırmamız gerekir.





Yani bir atomun bir milimetrelik çizgi yanında nasıl gözükeceğini benzetmeyle anlatmalıyız.





Bir toplu iğneyi dünyanın en yüksek gökdeleninin dibine bırakın.





İğne gökdelenin yanında nasıl görünüyorsa,atom da milimetrenin yanında öyle görünür.





Aynı tür benzetmeyi atomun kendisi ile çekirdeği arasında da yapabiliriz.





Bir atomun çekirdeği,atomun toplam hacminin milyarda birinin milyonda biridir.





Diğer taraftan bu minicik çekirdek,tüm atomun ağırlığının hemen hemen tümünü kapsar.





Bir atomu biraz önce bahsettiğim gökdelenin büyüklüğüne dek genişlettiğimizi düşünelim.





Bu durumda çekirdek bir aspirin tableti kadardır.





Ama bu tek bir tabletin ağırlığı,gökdeleninkinin binlerce mislidir.





Bilimde benzetmelerin ,konuları anlamadaki yararının yanısıra bir özelliği daha vardır.





Öğrenilen bilgilerin kalıcı olmasını sağlar.